’’ آنچہ می دانی ز ایران باز گوی
 محرم رازیم با ما راز گوی‘‘

اقبال لاہوری

محرم راز

حکیمہ دییران

با تو گویم نکتہ ھا ای راز جوی                       
 ای کہ گفتی راز ایران باز گوی

بعد حمد حق بہ اخلاص تمام                                
بر رسول(ص) و آلِ پاک او سلام

آفرین علامہ اقبال را                                                  
 آن کہ از ایران بجست احوال را

آن کہ از اسرار ما آگاہ بود                                   
 در رہ حق بہترین ہمراہ بود

وی بسی از عشق ایران زد رقم                             
 تا بہ دست آورد افکار عجم

غوطہ ھا زد در ضمیر زندگی                               
  فکر رنگینش پی سازندگی

تا کہ ہشیاری دھد بر مسلمین                              
 وارثان واقعی علم و دین

بھر اظھار مقامات بشر                                        
دادِ معنی دادہ آن صاحب نظر

کہ ای شما مردان حق! ای مومنان                        
ھم ز خود یابید از عرفان نشان

ھر کہ آگہ از مقام خویش شد۱؎                          
 زی خدا خود زین در پیش شد

ھر کہ خود بشناخت، ایزد را شناخت                    
 در طریق معرفت، اینسان بتاخت

در نبی ’’لَنْ یَجْعَلَ اللّٰہ‘‘۲؎ را ببین                      
  کافران را نیست رہ بر مسلمین

کی پسند حق کہ کافر در جہان                        
پیش افتد در سبق، بر مومنان؟

مرحبا اقبال خوش رای و نظر                                
 فکرتش بر قلب عالم زد شرر

از عجم و ز انقلابش گفتہ بود                               
 با کلامش دُرِّ معنی سفتہ بود

آنچہ از طرح حرم می گفت او             
نقش ہستی یافتہ بی گفتگو

دیدہ بود از روزن زندان ما                            
می رسد مردی سوی ایران ما۳؎

آن کہ زنجیر غلامان بشکند                        
وان کہ رسم ظلم از جا بر کَنَد

این زمان او سوی ایران آمدہ ست                 
دست رد بر سینہ باطل زدہ ست

زندہ شد ایرانی از آگاہی اش                                
از دم قدسی رُوح اللّھی اش

باش ابراہیم وقت آن بت شکن                              
رھبر پیر و جوان و مرد و زن

آن کہ بیداری دھد بر مردمان             
نایب شایستہ صاحب زمانعج

آن کہ گوید ای جوان! آزاد زی                              
فارغ از اندیشہ بیداد زی

گوش جان آمادہ فرمانِ وی                                   
راہ او را جملگی گیرند پی

پرچم حقّ را جوانانِ عجم                 
برفراز آرند تا محوستم

از نثار خون پاک ہر شہید                           
در خیابان لالہ حمرا دمید

نغمہ اللّٰہ اکبر در فضا                         
کردہ ایران را بہشتی جان فزا

پر تو افکندہ بدان آیات نور                                 
 دست شرق و غرب ازو گردیدہ دور

ہرچہ از ایران شمارم در حساب                              
 ذرّہ ای باشد ز شمس انقلاب

ای ’’حکیمہ‘‘ آنچہ دانی بازگوی
در کنار تربت آن راز جوی

مختصر گو! آنچہ در ایران بود                               
جملہ لطف ایزد منّان بود

یادداشتھا

۱-      اشارہ فلسفہ ’’خودی‘‘ اقبال۔

۲-      اشاریہ بہ آیہ ’’وَ لَنْ یَّجْعَلَ اللّٰہُ لِلْکٰفِرِیْنَ عَلَی الْمُومِنِیْنَ سَبِیْلًا‘‘ (نساء:۱۴۱)۔

۳-      اشارہ بہ غزل معروف اقبال خطاب بہ جوانان ایران بامطلع:

چون چراغ لالہ سوزم در خیابانِ شما               ای جوانان عجم جانِ من و جانِ شما